Klimaatnieuws 24 mei: fasten seatbelts, batterijen en oranje rivieren

Er zijn elke week wel weer innovaties te melden die de uitstoot van broeikasgassen kunnen verminderen. Dat is mooi, al is gedragsverandering ook belangrijk. De luchtvaart stoot bijvoorbeeld nogal wat broeikasgas uit. Maar afgelopen week zagen we hoe klimaatverandering de luchtvaart gevaarlijker maakt. Is dat goed nieuws of slecht? Lees het zelf in mijn wekelijkse klimaatnieuwsbrief.

Goed nieuws

Illustratie Argonne National Laboratory / JACS

21-05 Grondstoffen uit broeikasgas. Het is al vaker langsgekomen in deze nieuwsbrief: technologie die het broeikasgas kooldioxide om zet in nuttige grondstoffen voor de chemische industrie. Een probleem is dat dit veel energie kost, vandaar dat wetenschappers zoeken naar katalysatoren die de reactie zuiniger maken. Zo ook onderzoekers van het Argonne National Laboratory (Department of Energy, VS). Zij gebruikten tin om van kooldioxide drie bouwstenen te maken: ethanol, azijnzuur en mierenzuur. Het tin is geplaatst op en koolstof staaf, en de grootte van de tin-deeltjes bepaalt welk product er ontstaat. Het is bovendien een elektro katalytische reactie, die dus met (groene) stroom op gang wordt gehouden. De onderzoekers hebben het proces beschreven in het Journal of the American Chemical Society. Zie ook dit nieuwsbericht van het ANL.

Verder lezen

Leven creëren uit levenloze biomoleculen met AI en lab-evolutie

Even wat achtergrondinformatie bij de grote onderzoekssubsidie ‘EVOLF’ (€40 miljoen over tien jaar) die is toegekend voor het creëren van leven uit levenloze biomoleculen met behulp van AI en lab-evolutie.

Allereerst felicitaties voor Cees Dekker, die het mooie nieuws vandaag mocht bekendmaken. In de nieuwsberichten rond zo’n aankondiging lijkt het soms alsof er iets heel nieuws gaat gebeuren. Het is natuurlijk een nieuwe programma met een nieuwe insteek, maar het bouwt ook voort op een fundament van eerdere programma’s. Zo loopt sinds 2017 het programma BaSyc (Building a Synthetic Cell) waar veel van de EVOLF partners ook in zitten. En eveneens in 2017 is het Origins Center Netherlands opgericht, met dit symposium in Groningen. Zie ook deze serie verhalen die ik er over schreef voor de Faculty of Science and Engineering van de RUG.

Verder lezen

Klimaatnieuws 17 mei: grondstoffen uit broeikasgas, nieuwe satelliet en ziekmakende warmte

Eerst maar even wat goed nieuws: in het onderhandelingsakkoord van de formerende partijen staat dat de klimaatdoelen blijven staan. Minder goed nieuws – uit deze klimaatnieuwsbrief – is dat ze eigenlijk moeten worden aangescherpt in verband met gezondheidseffecten. En de afschaffing van het Nationaal Groeifonds zal remmend werken op de broodnodig innovaties om processen te vergroenen (zoals het voorbeeld hieronder). Maar met hoop en lef is het mogelijk de klimaatverandering binnen de perken te houden – en als dat lukt mogen we trots zijn! (De klimaatnieuwsbrief gaat verder onder de foto)

Hitteval kan industriële processen vergroenen

Goed nieuws

Het omzettingsproces van Circe BioScience

15-5 Bedrijf laat micro-organismen broeikasgas omzetten in nuttige stoffen. Het bedrijf Circe BioScience heeft een wereldwijde licentie verworven voor technologie om met behulp van micro-organismen allerlei verschillende stoffen te maken uit broeikasgas, van voeding via bioplastics tot aan vliegtuigbrandstof. De licentie geldt voor technologie die aan de universiteit van Harvard (VS) is ontwikkeld. Daar wisten wetenschappers micro-organisme zo aan te passen dat ze met behulp van kooldioxide nieuwe moleculen kunnen bouwen, net zoals planten van dit gas suikers maken. Hun eerste project is de productie van triglyceriden voor het maken van synthetische cacao. Het bedrijf wil zich ook richten op andere vetten, die als bouwsteen kunnen dienen voor duurzame melkproducten, cosmetica of brandstof. Meer informatie is te vinden bij Harvard University.

Verder lezen

Klimaatnieuws 10 mei: dennennaalden, mierenzuur en een eredoctoraat voor weerman Gerrit Hiemstra

Klimaatverandering is op diverse manieren aan te pakken. Koolstof uit de lucht halen en omzetten in nuttige grondstoffen is er één van, het gebruik van fossiele grondstoffen door de chemische industrie zou met groene waterstof kunnen worden teruggedrongen. Maar zelfs de studie van dennenaalden blijkt belangrijk voor klimaatonderzoek. Je leest het in mijn klimaatnieuwsbrief van deze week.

Goed nieuws

Schema van het CCU proces | Illustratie Korea Institute of Science and Technology

7-5 Nieuw proces zet kooldioxide om in mierenzuur. Een veelbelovende techniek om de chemie duurzamer te maken is Carbon Capture and Utilisation (CCU). Dit combineert het afvangen van kooldioxide uit bijvoorbeeld rookgas met een omzetting ervan in een nuttig product. De techniek staat nog in de kinderschoenen, maar Koreaanse wetenschappers hebben een flinke stap gezet door afgevangen kooldioxide direct om te zetten in mierenzuur met een zuiverheid van 92 procent. De onderzoekers lieten hiervoor kooldioxide uit rookgas reageren met een amine (1-methylpyrrolidine). Met behulp van een op ruthenium gebaseerde katalysator. De efficiëntie van de reactie zou de kosten van het mierenzuur op $490 per kilogram brengen. Mierenzuur is een belangrijke grondstof in de chemische industrie, per jaar is daarvoor ongeveer een miljoen ton nodig. De onderzoekers hebben de reactie kunnen opschalen tot 10 kilo per dag, en willen volgend jaar een pilotfabriek bouwen die 100 kilo per dag kan produceren. Het proces is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Joule. Zie ook dit nieuwsbericht over de publicatie.

Verder lezen

Klimaatnieuws 3 mei: creatief met kooldioxide, een orkaan die meningen verandert en bedreigde Europese bossen

Wat gebeurt er met de ideeën over klimaatverandering van mensen wanneer ze zelf een ‘klimaatramp’ meemaken? Dat konden Amerikaanse wetenschappers in 2022 in kaart brengen dankzij een onderzoek dat liep terwijl orkaan Ian de staat Florida trof. Verder in deze aflevering van klimaatnieuws mooie dingen die je kunt doen met broeikasgassen, de verborgen kosten van vergroening in China en meer.

Goed nieuws

Opvangen van broeikasgas op een vuilstortplaats | Foto Luisa Low, University of Sydney

30-4 Australiërs maken vliegtuigbrandstof van afvalgas. Vuilstortplaatsen zijn een niet onbelangrijke bron van methaan, een broeikasgas dat vele malen sterker is dan kooldioxide. In veel landen wordt dit methaan afgevangen en bijvoorbeeld gebruikt om stroom op te wekken. Chemici van de universiteit van Sydney hebben een manier ontdekt om een hoogwaardiger product te maken van het gas: zij combineren het met kooldioxide uit dezelfde stortplaats, om er vliegtuigbrandstof van te maken. Met behulp van elektriciteit wekken zij bij een lage temperatuur een plasma op in het gas, waarna het reageert tot een korte-keten koolwaterstof. Het onderzoek is gepubliceerd in het Journal of the American Chemical Society. Zie ook dit nieuwsbericht van de universiteit van Sydney.

Verder lezen

Klimaatnieuws 26 april: Meer mosselen, meer bosbranden en gevaarlijke bodemdaling

De mosselen voor de oostkust van de VS lijken zich aan te passen aan het warmere zeewater, wat goed nieuws is voor liefhebbers van clam chowder. Minder goed nieuws is dat veel Chinese steden door bodemdaling en zeespiegelstijging in problemen kunnen komen. Verder blijkt de relatie tussen klimaatverandering en bosbranden complex: het verdwijnen van sprokkelende vrouwen en herders speelt ook een rol, ontdekten antropologen.

Goed nieuws

Onderzoekers verzamelen mosselen | Foto Daphne Munroe

19-4 Surfmossel weer terug voor de kust van Virginia. De surfmossel, een belangrijk ingrediënt van de traditionele Amerikaanse soep clam chowder, verdween zo’n 25 jaar geleden uit de wateren voor de kust van Virginia, de meest zuidelijke plek waar de mossel voorkwam. De oorzaak was de stijgende temperatuur van het zeewater. Maar in 2021 kreeg zeebioloog Daphne Munroe een telefoontje van een kennis, die vertelde dat er weer volop mosselen waren te vinden. Munroe begon een onderzoek, en ontdekte dat er inderdaad een gezonde populatie was ontstaan, onder meer met een ondersoort die beter is aangepast aan warm water. Mogelijk heeft deze ondersoort zich vermengd met de traditionele surfmosselen. Het goede nieuws van de terugkeer van de surfmossel is beschreven in het tijdschrift Estuaries and Coasts. Zie ook dit nieuwsbericht van Rutgers University.

Verder lezen

Nog meer nieuws over xenotransplantatie

Na mijn eerdere bericht over een Richard Slayman die een varkensnier kreeg las ik in Wired dat op 12 april Lisa Pisano, een 54-jarige vrouw met hartfalen en nierproblemen, een kunsthart kreeg gevolgd door een varkensnier en -thymus. (bericht gaat verder onder de foto)

Foto Joe Carrotta, New York University Langone Health
Verder lezen

Eerste geslaagde varkensnier-transplantatie bij patiënt

Een Amerikaanse nierpatiënt, Richard Slayman, heeft op 16 maart een genetisch aangepaste varkensnier gekregen. Hoewel er in de eerste week een acute afstotingsreactie optrad, sloeg een behandeling van de afstoting aan en is hij begin april uit het ziekenhuis ontslagen. Slayman blijft wel onder scherpe controle van de artsen.

De nier is afkomstig van een genetisch aangepast varken. Bij het dier zijn in het DNA aanwezige virussen zoveel mogelijk verwijderd, en er zijn aanpassingen gemaakt die de afstoting moeten verminderen. Dit gebeurde door het Amerikaanse biotech bedrijf eGenesis. De genetische aanpassingen zijn bij één dier gemaakt, dat vervolgens is gekloond om meer ‘kopieën’ te maken.

Ethische vragen

Richard Slayman en partner Faren, samen met een deel van het medisch team. Foto Michelle Rose / Massachusetts General Hospital

In november 2023 schreef ik voor het Nederlands Dagblad een artikel over dit soort xenotransplantaties. Daarin komen ook de ethische vragen die dit soort medische behandelingen oproepen aan bod.

De Amerikaanse patiënt kreeg de nier omdat hij allerlei complicaties ondervond van nierdialyse (het ‘spoelen’ van het bloed). Daardoor liep hij een grote kans te overlijden. Zijn behandeling met een varkensnier maakt dus geen deel uit van een klinisch onderzoek dat kan uitmaken of xenotransplantaties kunnen werken. De artsen van het Massachusetts General Hospital, die de transplantatie uitvoerden, en eGenesis zijn wel in gesprek met de Amerikaanse medicijnregulator FDA over zo’n klinisch onderzoek.

Eerder overleden twee patiënten die een varkenshart hadden gekregen (van een ander bedrijf, Revivicor) binnen enkele weken, net als een andere nierpatiënt.

Bronnen: STAT news en NPR

Klimaatnieuws 19 april: een natuurlijke experiment, koud water en een wildlife corridor

Deze week een korte versie van mijn klimaatnieuws, aangezien ik een paar dagen er tussenuit ben. Volgende week verschijnt er weer een volledige aflevering van klimaatnieuws.

U.S. Department of Energy Atmospheric Radiation Measurement [ARM] user facility.

5-4 Natuurlijk experiment in de Amazone. Een groot deel van de Amazone regio bestaat uit relatief intact regenwoud. Maar middenin dat woud ligt de miljoenenstad Manaus. Tien jaar geleden begon het GoAmazon project, waarbij de invloed van de luchtvervuiling die de stad produceert nauwkeurig in kaart is gebracht. Na tien jaar maken onderzoekers de balans op in dit overzichtsartikel. Er is onder meer naar het ontstaan van aerosolen gekeken, waarbij bleek dat kleine organische moleculen uit de stad kunnen reageren met biologische moleculen uit het regenwoud. Dit leverde nieuwe inzichten op over de groei van aerosolen. Ook bleek dat stikstofoxiden uit Manaus het aantal aerosolen deed toenemen met 400 procent. Op deze manier is de stad een prachtig ‘natuurlijk experiment’ waarvan wetenschappers kunnen leren welke factoren meespelen bij luchtverontreiniging door menselijke activiteit.

Verder lezen

Klimaatnieuws 12 april: onverwachte gevolgen van opwarming

Klimaatverandering werkt soms op een onverwachte manier door. Wat te denken van combinaties van hitte en hoogwater in kustplaatsen? En wie kan bedenken waarom klimaatverandering planeetonderzoek moeilijker maakt, of zorgt voor meer beroertes? Je leest het in deze aflevering van mijn wekelijkse klimaatnieuws. (Nieuwsbrief gaat verder onder de foto)

Meteorieten zoeken op Antarctica | Foto José Jorquera, University of Santiago, Chile.

Goed nieuws

8-4 Grote verzekeraar stopt met fossiel. De Zurich Insurance Group stopt met het verzekeren van projecten voor winning van fossiele brandstof. Het bedrijf zal de grootste uitstoters van broeikasgassen onder haar klanten vragen om hun CO2 voetafdruk te verkleinen. Dit maakte het bedrijf bekend kort voor een aandeelhoudersvergadering op 10 april. Wereldwijd was Zurich afgelopen jaar in grootte de zevende verzekeraar van fossiele projecten, in 2020 stond het nog op de vierde plek. Een bestuurder van het bedrijf stelt dat nieuwe projecten om fossiele brandstof te vinden en te winnen niet meer nodig zijn voor de energietransitie. Het nieuwe besluit moet Zurich op koers houden om in 2050 netto geen broeikasgassen meer uit te stoten. Dit besluit geldt overigens alleen voor nieuwe projecten. Zie dit nieuwsbericht over het besluit van Zurich. De NGO Insure our Future, die lobby voert tegen het verzekeren van fossiele projecten, reageert positief op het bericht.

Verder lezen